Gmina, która składa wniosek na modernizację szkoły z sześcioma punktami, dostaje 49 % dotacji. Z siedmioma dostaje 85 %. Na szkole o powierzchni 2 000 m² ta jedna kreska w tabeli to 1,44 mln zł, a najtańszym sposobem na jej zdobycie jest system zarządzania energią. W dwóch nowych programach NFOŚiGW z Funduszu Modernizacyjnego (budynki edukacyjne, 2 mld zł, nabór planowany w IV kw. 2026; budynki szpitalne, 1 mld zł, nabór w III kw. 2026) automatyka ma własne kryteria punktowe, a mało kto liczy, ile są warte.
Ten tekst jest tylko o automatyce: punktach, pułapce 15 % i przetargu.
Poradnik dla gmin i powiatów: dotacja 85 % na szkoły i szpitale
Kto składa wniosek, terminy naborów, warunki wejścia, tabela punktacji, pułapka 15 %, 8 kroków — plus case study: co system zarządzania energią zrobił z rachunkiem 1,29 mln zł rocznie w hotelu z basenem (166–171 tys. zł oszczędności, zwrot 1,5 roku) i jak przenieść to na szkołę i szpital.
Pobierz poradnik (PDF, 7 stron) →Bezpłatnie, po podaniu e-maila i telefonu. Bez spamu, jeden poradnik.
Ile punktów daje automatyka w programach NFOŚiGW?
W szkołach dwa punkty z jedenastu, w szpitalach jeden. Próg dotacji 85 % to 7 punktów, poniżej 5 punktów wniosek odpada. Skrócona tabela:
| Kryterium | Szkoły | Szpitale |
|---|---|---|
| Redukcja energii pierwotnej Ep | > 50 %: 1 pkt | 45–60 %: 1 pkt, ≥ 60 %: 2 pkt |
| Fotowoltaika | 1 | 1 |
| Magazyn energii współpracujący z OZE | 1 | 1 |
| Wymiana źródła ciepła (np. pompa ciepła) | 1 | 1 |
| Wentylacja mechaniczna | 1 | 1 |
| Monitoring CO₂ w salach | 1 | brak |
| System zarządzania budynkiem (BMS/EMS) | 1 | 1 |
| Zacienienie zewnętrzne, retencja, zieleń | 1 | 1 |
Typowy zestaw z audytu (fotowoltaika, magazyn, pompa ciepła, wentylacja, zacienienie) daje 5 punktów. Szósty i siódmy najtaniej dają BMS/EMS i, w szkole, czujniki CO₂. W szpitalu siódmy punkt trzeba dobrać głębszą redukcją Ep, i tu automatyka też pomaga.
Dlaczego BMS/EMS to najtańszy punkt w tabeli?
Bo kosztuje kilka procent tego, co pozostałe punkty, a waży tyle samo. Pompa ciepła dla szkoły to zwykle kilkaset tysięcy złotych, wentylacja mechaniczna z rekuperacją nierzadko ponad milion. System zarządzania energią z czujnikami CO₂ w salach dla szkoły 2 000 m² szacuję na 150–300 tys. zł (rozrzut zależy od zakresu sterowania).
Rachunek dla gminy: szkoła 2 000 m² przy limicie 2 000 zł/m² to do 4 mln zł kosztów kwalifikowanych. 85 % z tego to 3,4 mln zł dotacji, 49 % to 1,96 mln zł. Różnica 1,44 mln zł, czyli pięć do dziesięciu razy więcej niż koszt automatyki, która tę różnicę robi. W szpitalu 5 000 m² (limit 2 500 zł/m²) skala rośnie do 4,5 mln zł.
Na czym polega pułapka 15 % i jak jej uniknąć?
BMS, którego nie ma w audycie energetycznym, wpada do koszyka „cyfryzacja budynku” z limitem 15 % kosztów kwalifikowanych, razem z magazynem energii, ładowarkami i zielenią. Punkt się zalicza, ale kosztu w pełni nie rozliczysz. Rozwiązanie jest jedno: audytor wpisuje BMS do audytu ex-ante jako działanie z policzoną oszczędnością.
Narzędzie do tego to PN-EN ISO 52120-1 (dawniej EN 15232). Norma dzieli automatykę budynku na klasy BACS od D (brak automatyki) do A (sterowanie według obecności i zapotrzebowania) i podaje współczynniki, o ile zmienia się zużycie energii między klasami. Orientacyjnie z tabel normy: w budynkach niemieszkalnych przejście z klasy C do B to około 10–20 % mniej energii cieplnej (szkoła ok. 12 %, szpital ok. 9 %), a ze starej klasy D do B ponad 25 %. Ostateczną liczbę liczy audytor dla konkretnego budynku.
Efekt uboczny: ta oszczędność obniża Ep w audycie, a Ep jest punktowane (w szpitalu do 2 punktów). Dobrze policzona automatyka daje więc nie jeden punkt, tylko półtora.
Jak automatyka pomaga zdobyć pozostałe punkty?
Sterowanie decyduje, czy pozostałe kryteria dają oszczędność w audycie, czy tylko sprzęt na fakturze.
- Wentylacja mechaniczna (1 pkt) i CO₂ (1 pkt w szkole). Centrala na stałej wydajności od 6:00 do 20:00 potrafi zjeść oszczędność z ocieplenia. Sterowanie według CO₂ i obecności ogranicza pracę do godzin lekcji i realnej liczby osób w sali. Czujniki CO₂ i tak są potrzebne do własnego punktu, więc punkt za BMS kosztuje już tylko sterownik i integrację.
- Fotowoltaika i magazyn (2 pkt). „Magazyn współpracujący z OZE” to z definicji sterowanie: ładowanie z nadwyżki, rozładowanie w szczycie, pilnowanie mocy umownej. Bez EMS magazyn pracuje na fabrycznych nastawach i oszczędza mniej, niż audytor założył.
- Pompa ciepła (1 pkt). Obniżenia nocne i weekendowe, krzywa grzewcza per strefa. Różnica między „grzejemy cały budynek do 21 °C” a „grzejemy sale w godzinach zajęć” to największa pozycja w bilansie szkoły.
- Zacienienie zewnętrzne (1 pkt). Żaluzje fasadowe sterowane według słońca i temperatury w sali ograniczają przegrzewanie w maju i czerwcu bez klimatyzacji.
Co to oznacza w zamówieniach publicznych?
Gmina nie wpisze marki do opisu przedmiotu zamówienia, więc liczy się funkcja i otwartość systemu. W PFU pojawi się „lub równoważne” i wymóg protokołów otwartych: Modbus TCP/RTU, BACnet, KNX, MQTT. Loxone, na którym pracuję, ma natywny Modbus, KNX i MQTT, ale nie ma natywnego BACnet. Jeśli w PFU jest twardy wymóg BACnet (na przykład do istniejącego BMS w szpitalu), trzeba założyć bramkę BACnet/Modbus w rozdzielnicy i wpisać ją do kosztorysu, a nie odkrywać tego na odbiorze.
Druga rzecz to serwisowalność po 5 latach trwałości projektu. Gmina powinna zapisać w umowie z wykonawcą, że dostaje pełną dokumentację, schematy, listę punktów i plik konfiguracyjny sterownika z hasłami administratora. W RamaR to standard od lat i przy publicznych pieniądzach uważam to za warunek minimum.
A co ze szpitalami, w których punktów nie ma?
Szpitale powyżej I poziomu sieci mogą korzystać z programu wyłącznie w formule ESCO/EPC, gdzie wykonawca gwarantuje oszczędność i rozlicza się z niej przez cały okres umowy. Tam EMS przestaje być „punktem” i staje się narzędziem pomiaru i weryfikacji (M&V): liczniki na każdym medium, profil mocy 15-minutowy, moc umowna, tg φ, temperatury w strefach. To ten sam model, w którym prowadzimy obiekty komercyjne w abonamencie zarządzania energią: co miesiąc raport, korekta nastaw, kontrola mocy i kar, tylko tu po drugiej stronie stoi firma ESCO i NFOŚiGW.
Od czego zacząć?
Od rozmowy z audytorem, zanim audyt będzie gotowy. Jeśli BMS i CO₂ mają wynikać z audytu, ktoś musi audytorowi podać zakres sterowania i klasę BACS osiągalną w tym budynku.
Zanim zamówisz audyt — przeczytaj poradnik
Audyt decyduje, czy dotacja będzie 85 czy 49 %. W poradniku jest lista tego, co audytor musi wpisać, żeby BMS/EMS i magazyn były kosztem kwalifikowanym w pełnej wysokości.
Pobierz poradnik (PDF, 7 stron) →Bezpłatnie, po podaniu e-maila i telefonu. Bez spamu, jeden poradnik.
Jeśli jesteś po stronie gminy, szkoły albo szpitala i chcesz sprawdzić, ile punktów jest w zasięgu i ile z tego robi automatyka, napisz przez loxem.pl. Przygotuję koncepcję systemu zarządzania energią pod audyt: zakres, klasę BACS, orientacyjny koszt i zapisy do PFU. Z czego finansować automatykę i ile realnie oszczędza: Z czego sfinansować automatykę budynkową w 2026 i Ile realnie oszczędza automatyka.
Kwoty i kryteria: programy priorytetowe NFOŚiGW, stan na 23.09.2026. Regulaminy naborów nie są jeszcze opublikowane, szczegóły mogą się zmienić.
LOXEM BUILD by RamaR — system zarządzania energią i automatyki na bazie Loxone. Konfigurator online, wysyłka w całej Polsce, zdalne programowanie z Gdańska.
Dodaj komentarz